Khi bạn quyết định cạo vôi để vệ sinh răng, câu hỏi đầu tiên nhiều người nghĩ tới là: “Tôi có nguy cơ bị lây bệnh không?” Câu trả lời là: có nguy cơ, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Cạo vôi ở các nha khoa đạt tiêu chuẩn, với quy trình khử khuẩn kỹ lưỡng, hầu như không gây lây nhiễm. Nguy cơ chỉ tồn tại khi phòng khám không tuân thủ quy trình vô trùng, để dụng cụ bị nhiễm khuẩn từ bệnh nhân trước đó. Bài này sẽ giải thích cách thức lây bệnh, những bệnh nào cần cảnh báo, và cách phòng ngừa để bạn an tâm.[1]
Lây nhiễm chéo trong nha khoa là gì?
Định nghĩa lây nhiễm chéo
Lây nhiễm chéo là quá trình truyền vi khuẩn, virus hoặc các tác nhân gây bệnh từ bệnh nhân này sang bệnh nhân khác thông qua dụng cụ y tế không được khử khuẩn đúng. Trong nha khoa, việc này xảy ra khi dụng cụ tiếp xúc với máu hoặc nước bọt của một bệnh nhân, sau đó được sử dụng cho bệnh nhân tiếp theo mà chưa được tiệt trùng.[1]
Các con đường lây bệnh trong nha khoa
Lây nhiễm trong nha khoa có thể xảy ra qua bốn con đường chính:[2]
- Tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch từ bệnh nhân
- Tiếp xúc gián tiếp qua dụng cụ hoặc bề mặt bị nhiễm
- Đường hô hấp từ giọt bắn khi bệnh nhân ho hay hít thở
- Thực phẩm hoặc nước bị nhiễm bệnh khuẩn
Trong đó, tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp qua dụng cụ là hai con đường nguy hiểm nhất trong điều trị nha khoa.
Tại sao cạo vôi có nguy cơ cao hơn?
Cạo vôi tạo ra khí aerosol, những hạt nhỏ chứa vi khuẩn lan vào không khí.[3] Khi bác sĩ cạo vôi, máu và nước bọt từ miệng bệnh nhân bắn ra dưới dạng sương nhỏ, có khả năng chứa các vi khuẩn gây bệnh. Nếu dụng cụ không được khử khuẩn hoàn toàn sau mỗi bệnh nhân, những vi khuẩn này sẽ còn sót lại và có thể lây sang bệnh nhân kế tiếp.
Những bệnh nào có thể lây qua cạo vôi?
Viêm gan B và C lây qua dụng cụ nha khoa
Viêm gan B và C là hai bệnh lây máu nguy hiểm nhất có thể lây qua dụng cụ nha khoa bị nhiễm khuẩn.[4] Những bệnh nhân mang vi-rút viêm gan có thể tải virus trong máu của họ. Nếu dụng cụ cạo vôi chứa các vi-rút này chạm vào vết thương ở lợi hoặc nướu của bệnh nhân khác, virus có thể xâm nhập vào máu bệnh nhân mới.
Sự nguy hiểm của viêm gan B và C là chúng có thể không gây triệu chứng ngay lập tức. Một người có thể bị nhiễm nhưng không biết trong vài tháng hoặc thậm chí vài năm, trong lúc đó vẫn có thể lây cho người khác. Để minh họa tầm quan trọng của vấn đề này, năm 2016, một nha sĩ tại Wisconsin, Mỹ để lộ 592 bệnh nhân với nguy cơ lây nhiễm HIV, viêm gan B và C do không tuân thủ quy trình khử trùng dụng cụ.[5]
HIV và các bệnh lây máu khác
Mặc dù HIV ít gây bệnh qua nha khoa hơn viêm gan, nhưng vẫn tồn tại nguy cơ nếu có máu từ bệnh nhân nhiễm HIV chạm vào vết thương hoặc niêm mạc bệnh nhân khác.[6] Theo ghi nhận, năm 2015, khoảng 11.000 bệnh nhân tại một phòng khám nha khoa ở Úc bị tiếp xúc với dụng cụ không khử trùng đúng quy trình, tạo ra nguy cơ lây nhiễm HIV, viêm gan B và C.[7] Các bệnh lây máu khác như herpes simplex cũng có thể lây qua dụng cụ nha khoa chưa được khử khuẩn.[8]
Các bệnh viêm nhiễm khác từ dụng cụ
Ngoài các bệnh lây máu, dụng cụ nha khoa bị nhiễm khuẩn cũng có thể mang các vi khuẩn gây viêm lợi, nhiễm trùng nướu hoặc các bệnh nha khoa khác. Đây là những bệnh nhẹ hơn nhưng vẫn gây đau đớn và mất thời gian điều trị cho bệnh nhân.
Quy trình vô trùng như thế nào để đảm bảo an toàn?
Các bước khử trùng dụng cụ nha khoa
Quy trình vô trùng dụng cụ nha khoa được thực hiện theo nhiều bước liên tiếp, không thể bỏ qua bước nào:[9]
- Phân loại dụng cụ theo mức độ tiếp xúc với máu và nước bọt
- Rửa sạch dụng cụ dưới nước chảy để loại bỏ máu và bản thân bệnh nhân
- Ngâm khử khuẩn trong dung dịch khử khuẩn chuyên dùng
- Chải bàn chải để loại bỏ các hạt còn dính
- Rửa lại bằng nước và máy rửa siêu âm
- Sấy khô dụng cụ hoàn toàn
- Khử trùng bằng hơi nước hoặc khí nóng trong lò tiệt trùng
Quy trình này tuân thủ tiêu chuẩn của Bộ Y tế Việt Nam (Thông tư 18/2009/TT-BYT) và các hướng dẫn từ CDC (Cơ quan Kiểm soát và Phòng chống Dịch bệnh Mỹ).[10]
Tiêu chuẩn quốc tế cho nha khoa uy tín
Nha khoa uy tín sử dụng dụng cụ chuyên dụng đã được khử trùng kỹ lưỡng, và quan trọng nhất là mỗi bệnh nhân được cấp một bộ dụng cụ riêng để tránh lây nhiễm chéo.[11] Tiêu chuẩn quốc tế yêu cầu:
- Dụng cụ phải được phân loại theo mức độ tiếp xúc (cao, trung bình, thấp)
- Mỗi mức độ tiếp xúc có quy trình khử khuẩn cụ thể
- Dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với máu (mức cao) phải được tiệt trùng hoàn toàn bằng lò khử trùng hơi nước
- Phòng khám phải có phòng vô trùng riêng biệt
Cách chọn nha khoa có đảm bảo vô trùng
Không phải nha khoa nào cũng tuân thủ quy trình vô trùng nghiêm ngặt. Khi chọn nha khoa, bạn nên chú ý:[11]
- Phòng khám có trang thiết bị vô trùng hiện đại (lò tiệt trùng hơi nước)
- Bác sĩ và nhân viên đeo bao tay và khẩu trang khi điều trị
- Dụng cụ được bảo quản trong hộp vô trùng có niêm phong
- Bác sĩ thay bao tay mới cho mỗi bệnh nhân
- Phòng khám sạch sẽ, không có mùi dơ hoặc chất thải
Cách phòng ngừa lây nhiễm khi cạo vôi
Chọn nha khoa tuân thủ quy chuẩn
Cách phòng ngừa quan trọng nhất là lựa chọn một phòng khám nha khoa uy tín và đạt tiêu chuẩn. Hỏi xem phòng khám có tuân thủ quy trình khử khuẩn như được mô tả ở trên không.[12][11] Phòng khám uy tín sẽ sẵn sàng trả lời các câu hỏi của bạn về quy trình vô trùng và hài lòng giải thích chi tiết cách họ bảo vệ sức khỏe bệnh nhân.
Chuẩn bị cơ thể trước khi cạo vôi
Trước khi cạo vôi, hãy vệ sinh miệng tốt bằng cách đánh răng và dùng nước súc miệng để giảm lượng vi khuẩn tự nhiên trong miệng.[13] Điều này không chỉ giúp bác sĩ làm việc dễ dàng hơn mà còn làm giảm nguy cơ vi khuẩn từ miệng bạn bắn ra thành khí aerosol.
Câu hỏi nên đặt cho nha sĩ trước cạo vôi
Trước khi cạo vôi, bạn nên tự tin hỏi nha sĩ những câu hỏi sau:[9]
- “Quy trình khử khuẩn dụng cụ của bạn như thế nào?”
- “Dụng cụ được khử trùng bằng phương pháp nào?”
- “Mỗi bệnh nhân có được cấp dụng cụ riêng không?”
- “Phòng khám tuân thủ những tiêu chuẩn quốc tế nào?”
- “Bạn có giấy chứng nhận hoặc tấm bằng về vệ sinh tiêu chuẩn không?”
Nha sĩ tốt sẽ trả lời chi tiết và không ngại giải thích những biện pháp an toàn họ áp dụng.
Tuyên bố từ chối trách nhiệm (Disclaimer): Bài viết này cung cấp thông tin giáo dục chung về lây nhiễm chéo trong nha khoa. Không phải là lời khuyên y tế cá nhân. Nếu bạn lo lắng về lây nhiễm hoặc cần tư vấn y tế, hãy liên hệ với bác sĩ nha khoa hoặc cơ sở y tế chuyên môn.
Tài liệu tham khảo
[1] Lây nhiễm chéo trong nha khoa là quá trình truyền vi khuẩn, virus hoặc các tác n…
[2] Bốn con đường lây nhiễm: tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể, tiếp xúc g…
[3] Cạo vôi tạo ra khí Aerosol chứa vi khuẩn lan vào không khí, theo quy định CDC và…
[4] Viêm gan B và C có thể lây truyền qua cạo vôi nếu dụng cụ không được khử khuẩn đ…
[5] Năm 2016, một nha sĩ tại Wisconsin, Mỹ để lộ 592 bệnh nhân với nguy cơ lây nhiễm…
[6] HIV có thể lây qua dụng cụ nha khoa chưa khử trùng nếu có tiếp xúc với máu…
[7] Năm 2015, khoảng 11.000 bệnh nhân tại một phòng khám nha khoa ở Úc bị tiếp xúc v…
[8] Herpes simplex có thể lây qua nha khoa nếu không tuân thủ quy trình kiểm soát nh…
[9] Quy trình vô trùng dụng cụ nha khoa gồm: phân loại, rửa sạch, ngâm khử khuẩn, ch…
[10] Theo Thông tư 18/2009/TT-BYT của Bộ Y tế Việt Nam, nha khoa phải tuân thủ quy tr…
[11] Nha khoa uy tín sử dụng dụng cụ chuyên dụng đã được khử trùng kỹ lưỡng, mỗi bệnh…
[12] Quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn theo CDC và Bộ Y tế Việt Nam gồm nhiều bước liên…
[13] Vệ sinh miệng tốt trước khi cạo vôi, chọn nha khoa uy tín và tuân thủ hướng dẫn …
mang tính tham khảo
Để lại một bình luận